Tala Fa’atatau ‘Autū ‘o le Tupe – Pāketi 2026

by | May 29, 2026 | Niu Sila

‘O se Pāketi po’o se Tala Fa’atatau ‘Autū ‘o le Tupe ‘e maua ai le falaoa ma le pata pei ‘ona folafola ‘e le Minisitā ‘o Tupe, Nicola Willis.  ‘Ua fa’aaogā ‘e Willis lana Tala Fa’atatau ‘Autū ‘o le Tupe mulimuli ‘o lenei paeā’iga ‘e fa’amanino ai lona fa’anaunauga ‘ina ‘ia maua ni tupe fa’asili.

‘E iai le manatu ‘o le Matāgāluega ‘o Tupe, ‘e fa’apea ‘o le pāleni ‘o tupe galue ‘a le mālō ‘e mafai ‘ona toe maua ai ni tupe fa’asili ‘i le 2028-29 mā ‘ā fai ‘ae tupu, ‘o le ‘ā ‘avea ma tupe fa’asili ‘a se faigāmālō ‘i totonu ‘o tausaga ‘e sefulu.  ‘E māfua ‘ona ‘o le ‘ā si’itia tupe maua mai lāfoga, ma ‘ua la’itiiti ifo le pāketi nai lō le tūlaga na fuafuaina. 

Pito sili ‘ona fa’amanuiaina le Soifua Mālōlōina ‘i le $5.8 piliona ‘o tupe fou fa’aalu.  ‘E aofia ai le $5.5 piliona ‘ua si’itia ai tupe mō ‘au’aunaga pito ‘i luma pō’o ‘au’aunaga tu’usa’o mō tagata lautele.  ‘E $15.5 miliona mō le tausiga fa’afōma’i mō ē ‘ua lē aogā ‘i ai ni togafitiga, $34 miliona mo tinā ‘e nonofo ai ‘i falema’i mō aso pe ‘ā ‘uma ‘ona fānanau, ma le $33 miliona ‘e toe fa’aopoopo ai le polokalame mō fā’ata ‘o le taufale ‘i le 56 tausaga le mātutua ‘ua sui mai le 58 sā iai.  ‘E $680 miliona mō gāluega tetele ‘i le soifua mālōlōina, ‘e aofia ai se potu fou ‘e 158 moega mō le Falema’i ‘a Whangarei, ‘o gāluega ‘i Tauranga, Hawke’s Bay ma Palmerston North.  ‘O le isi $930 miliona ‘o le ‘ā fa’aaluina ‘i ni masini fou mō gāluega fa’afōma’i, toe si’itia ma fa’aleleia ai le tēkonolosi fa’apea ma nisi ‘o mea mō le soifua mālōlōina ‘i le atunu’u.

‘E $1.77 piliona ‘o le ‘ā fa’aaluina ‘e toe fa’alautele ai le ‘auala ‘i Waikato pei ‘ona fa’asilasila ‘e le Minisitā ‘o Fela’uā’iga Chris Bishop.  ‘Ua fa’aagaga ‘e le mālō le $1.075 piliona ‘i gāluega ‘a le KiwiRail mai le tausaga ‘e 2027 ‘i le 2030 ma le $107 miliona ‘e fa’aleleia ai ‘auala ‘o nofoāafi.

‘Ua fa’aopoopo tupe mō ā’oga fa’apea ma a’oa’oga ‘āmata peita’i ‘ua tāofi le tele ‘o vāega sā fesoasoani le mālō ‘e fa’atupe mō a’oa’oga maualuluga.  2 pasene fa’aopoopo ‘i le tausaga ‘ā sau mō tupe ‘e fa’atino ai gāluega ‘ae 1.5 pasene fa’aopoopo ai vaegā tupe mō a’oa’oga ‘āmata. 

‘I a’oa’oga maualuluga (tertiary education) ‘e iai iunivesitē, ‘e lua pasene ‘ua fa’aopoopo ‘i le fa’atupega mō matā’upu ‘āmata ‘e tāpena ai mō a’oa’oga maualuluga ‘ae ‘ua fa’aagaga fo’i le $284 miliona mō nisi avanoa fa’aopoopo mō le tausaga nei ma le tausaga ‘ā sau.

‘Ua ‘āmata ‘e le mālō ni polokalame fou mō a’oa’oga fa’apea ai ma se fa’ailoga fou mō a’oa’oga ‘e pei ‘o kolisi ma ‘ua fa’aagaga ‘e le mālō se tupe ‘e tusa ma le $240 miliona mō lea gāluega ‘e aofia ai le a’oa’oga ‘o faiā’oga.  ‘E 69 miliona tālā mō le fā tausaga ‘auā tamaiti ‘e i’u mai kolisi ‘e faia a’oa’oga mō isi gāluega ‘e pei ‘o kāmuta, ‘e 20,000.  ‘Ua fa’ailoa ‘i le Tala Fa’atatau ‘Autū ‘o le Tupe le tusa ma le 1 piliona tālā ‘e fa’asaoina ‘i totonu ‘o le 4 tausaga ‘i le taofiga ‘o le polokalame lea ‘e ā’o’oga fua ai tamaiti mō le tausaga ‘e tasi ‘i ā’oga maualuluga ‘e pei ‘o iunivesitē.

‘E $153.6 miliona mō le Health NZ ‘e toe fa’aopoopo ai le va’ava’aiga lelei ‘o le puipuiga ‘o feso’ota’iga ‘i luga ‘o le ‘initaneti, fa’amālosi ātili ai le puipuiga ‘o fa’amaumauga ma fa’alelei ai faiga fa’atēkonolosi..

$447 miliona mō Falepuipui ‘e va’ava’ai ai le si’itia ‘o le nūmera ‘o pagotā, $50 miliona mō leoleo ‘e fa’atinoina galuega ‘e feagai ai ma tagata lautele.

Link to RNZ (Article): https://www.rnz.co.nz/news/political/596610/budget-2026-at-a-glance-the-big-changes-winners-and-losers-what-you-need-to-know

ATA: RNZ / Samuel Rillstone