Mata’itū e le Mālō le sapalai o suāu’u a’o fevātaua’i ai atunu’u i sasa’e tututonu

by | Mar 26, 2026 | Sāmoa

Ua fa’ailoa manino e le Matāgaluega o Tupe, le ta’otoga o lo’o i ai le va’ai mamao a le Mālō o Samoa i ona Ta’ita’i, i le sapalai o le suāu’u mo le atunu’u atoa, aemaise ai o feso’ota’iga aga’i i fevesiā’iga o lo’o tutupu mai i atunu’u i Sasa’e Tutotonu o le Lalolagi.

Fa’ailoa mai i le Pepa o Fa’amatalaga mai le Matāgaluega o Tupe;

O le taua ma fete’ena’iga o lo’o tula’i mai i le va o Amerika, Isaraelu ma Iran i Sasa’e Tutotonu, ua mafua ai le lē mautonu i le fa’aauauina o le sapalai o suāu’u e le’i fa’amamāina, ma ua mafua ai fo’i le si’itia mauāluga o tau o oloa tau suāu’u i le lalolagi.

O atunu’u Pasefika, e aofia ai ma Samoa, o lo’o fa’aauau ona mata’itūina lelei le gasologa o lenei fe’ese’eseā’iga, fa’apea ni ona a’afiaga i le fa’aauau ai o le sapalai o le suāu’u, e aga’i mai le vasa Pasefika.

Mo le silafia e le tatou atunu’u, o lea na taunu’u mai le va’a suāu’u i Samoa i le Aso 24 o Mati 2026. A mae’a le utuina o oloa suāu’u, o le ā mafai ona lava le suāu’u i totonu o le atunu’u e tusa ma e tusa ma le 50 i le 60 aso mo le penisini ma le tiso, ae 80 aso mo le karasini [Jet | Kerosene].

O le isi va’a suāu’u o lo’o fuafua e taunu’u mai i le amataga o le masina o Me 2026, fa’apea le isi va’a e taunu’u mai i le amataga o le masina o Iuni 2026.

E ui i le lē mautonu o a’afiaga o le ogāsami o le Strait of Hormuz, lea o lo’o fai ma alāva’a autū e fela’ua’i ai oloa suāu’u, e ao ona fa’ailoa atu, o lo’o lava le sapalai o oloa suāu’u i totonu o le atunu’u, ma e leai se tulaga e ono fa’apopoleina ai.

Mo le taimi nei, e talosagaina le mamalu o le tatou atunu’u, ina ia unā’ia le fa’aāoga lelei ma le tatau o oloa tau suāu’u i galuega fa’aauau e pei ona masani ai.

FAUTUAGA MO PAMU PENISINI MA LE MAMALU O LE ATUNU’U

O lo’o mata’itūina e le Komiti o Matā’upu Tau Suāu’u [P.T.F.], fa’atasi ai ma le Kamupanī o lo’o tufatufaina le suāu’u i totonu o Samoa [P.P.S.], le fa’asoasoaina o le suāu’u i le atunu’u atoa. E fautuaina pamu penisini uma ina ia fa’aauau pea a latou galuega masani, ae ia fa’amalosia le pulea lelei o le fa’atauina atu o suāu’u i le mamalu le atunu’u.

E fautuaina le au fai ta’avale ma pisinisi uma ia fa’aāoga ma le tatau oloa tau suāu’u. E lē o i ai se tulaga fa’aitiitia o le suāu’u i le atunu’u. Ua maitauina nisi ua so’ona fa’atau mai oloa suāu’u i pamu penisini, ona o le nofo popole ina ne’i fa’aitiitia le sapalai o lea oloa i le aga’i i luma.

Peita’i, o le ā a’afia ai ma le fa’asoa atu o oloa suāuu i auaunaga mo’omia i le atunu’u, fa’apea isi tagata lautele. E toe fa’amanatu atu ai, o ia fa’atauga e solitulafono, ma e ono tutupu ai nisi mala, ma a’afia ai le saogālēmū lautele.

Ua toe fa’amanatu atu i pamu penisini uma, o lo’o iā i latou le tiute fa’aletulafono e mautinoa ai, tulaga saogālēmū uma mo le fa’atauina atu o oloa suāu’u. E fautuaina pamu penisini ina ia fa’aāoga lo latou silafia i tagata masani ma faiga masani o le fa’atauina o suāu’u, e pulea lelei ai le fa’asoasoaina o suāu’u i se tulaga talafeagai.

E fa’atagaina le fa’aāogaina o fagu pa’u lāiti ua fa’amaonia [e pei o le 5 lita], pe ā saogālēmū ma talafeagai mo le fa’aāogaina e konekarate ma va’a fagota. E tatau i pamu penisini ona te’ena so’o se fa’atau pe a lē talafeagai, pe lē saogālēmū fo’i le fagu, pe afai fo’i e i ai ni masalosaloga i le teuina po’o le fa’aāogaina o le suāu’u.

E tatau i pamu penisini uma ona fa’amautinoa le tausisia o tulaga o le saogālēmū i taimi uma, mo le puipuiga o tagata lautele ma tagata faigaluega.

FA’AAUAU LE TU’UINA ATU O FA’AMATALAGA I ASO | VAIASO O LUMANA’I

O lo’o fa’aauau pea ona mata’itū e le Mālō le tulaga o le fe’ese’eseā’iga i Sasa’e Tutotonu, ma o le ā tu’uina atu fa’amatalaga lata mai i ni a’afiaga i le sapalai o oloa suāu’u, fa’apea le tau e fa’atau atu ai, e pei ona fa’ailoa i amataga o masina ta’itasi.

O lo’o tapena fo’i e le Mālō ia fuafuaga ma galuega mo’omia, e tali atu ai i se a’afiaga e ono tula’i mai, ma o le ā fa’ailoa fo’i i le mamalu o le atunu’u i le taimi talafeagai, auā le lagolagosua ma lona fa’atinoina.

Ia maua pea le to’afīlēmū i le tatou atunu’u, a’o fa’aauau ona mata’itūina ni a’afiaga e ono tutupu mai, i fe’ese’eseā’iga o lo’o tula’i mai i Sasa’e Tutotonu.

Tusia: Pesetā Tusiga Taofiga

ATA: Leota Marc Membrere / Savali Newspaper