Fesiligia ‘e le ‘au popoto pē na fa’apēfea ‘ona tu’u sesē le $162 ‘i tupe mō fesoasoani ‘i fafo

by | Jun 4, 2026 | Pacific

‘Ua tē’ena ‘e le Matāgāluega ‘o le Vā ‘i Fafo ma Fefa’atauā’iga ‘a Niu Sila se finagalo ‘o se tagata fai tōfā ‘e fa’apea ‘ua “lē iloa” po’o fea ‘o fa’aagaga ‘i ai le faitau miliona ‘o tupe mō fesoasoani ‘i atunu’u ‘i fafo. 

‘Ua fa’atūlaga ‘e le Pāketi 2026 se $1.2 piliona ‘i tupe ‘o fesoasoani mō fafo ‘i lenei tausaga fa’aletupe, ma ‘e tusa ma le $116 miliona ‘ua maualuga atu ai nai lō le tausaga talu ai.  ‘Ua fuafua fo’i le $110 miliona mō le isi tolu tausaga ‘o muamua, ‘e fa’apitoa mō le Indo-Pacific.  Peita’i ‘i ni fa’amaumauga ‘a le Tala Fa’atatau ‘Autū ‘o le Tupe, na fa’aalia ai, ‘e tusa ma le $162 miliona ‘e la’itiiti ifo ai tupe na fa’aaluina ‘e le matāgāluega mō fesoasoani ‘i fafo ‘i le tausaga fa’aletupe 2024-2025 nai lō le aofa’iga na fa’atūlagaina ‘i nai tausaga ‘ua tuana’i atu. 

Na saunoa le fai tōfā ‘i matā’upu tau ātīna‘e, Terence Wood, ‘o se tagata suʻesuʻe ‘i le Australian National University, ‘e māsani ‘ona iloiloina fesoasoani ‘a Niu Sila, ‘e fa’apea ‘o le $162 miliona ‘o se tupe telē tele lea ‘e te manatu ‘ua ‘uma ‘ona fa’aalu, ‘ae mulimuli iloa ane, ‘o lo’o i totonu lava ‘o lau taga.”

Na ia tūsia ‘i luga ‘o lana ītūlau ‘o le Substack ‘i le Aso Tofi talu ai: “E tatau ‘ona fa’amālō ‘i le mālō ‘ona ‘e leʻi toe ‘ave’esea pe mou ‘ese atu lenei tupe. ‘Ae ‘o lea ‘ua toe sifi atu ‘e fa’aaogā ‘i tausaga ‘o lumana’i, mā ‘o le ‘ā matuā siitia ai le fesoasoani ‘a Niu Sila ‘i lenei tausaga.”

Peita’i, na fa’aalia ‘e Wood ‘i le RNZ Pacific ‘e fa’apea, ‘o nei miliona ‘ua lē fa’aaluina, ‘e lāgā ai ni fesili tāua ‘e uiga ‘i le ‘auala ‘o lo’o pūlea ai ‘e le Matāgāluega ‘o le Vā ‘i Fafo ma Fefa’ataua’iga lana pāketi.

‘E lē fa’apea ‘ua iai se mea sesē mātuiā ‘a le mālō, pē ‘o se tūlaga mataʻutia fo’i, ‘ae ‘e matuā ofo lava pē na fa’apēfea ‘ona iʻu ‘ina iai se ‘ese’esega tele fa’apea, pei ‘ona saunoa Wood. 

Na fa’aalia ‘e se so’o’upu ‘a le matāgāluega ‘i le RNZ Pacific ‘i le Aso Lua, ‘o le $162 miliona lea, ‘o se tupe na le’i ‘uma ‘ona fa’aalu, ma ‘o lea ‘o le ‘ā toe fa’aauau atu mō le isi tausaga.

Link to RNZ (Article): https://www.rnz.co.nz/news/pacific/597122/expert-questions-how-mfat-misplaced-162-million-in-foreign-aid-funding

ATA: RNZ.