Fa’afetaia ‘e le Mālō le soifua tautua ‘o Gatoloaifa’ana Dr. Tilianamua To’omata Afamasaga

by | May 1, 2026 | Sāmoa

E manatua pea le tautua matavela, a’o le afu sisina ua ’ae’ae manuia ai fanau lalovaoa o le atunu’u, ona o le soifua finau ma le tomai fa’asoa o le afioga iā Gatoloaifa’ana Dr Tilianamua To’omata Afamasaga.

O le tinā iā Gatoloaifa’ana, e lē tau fa’ailoaina lona sao tāua i le si’itia mauāluga o le auaunaga tau a’oa’oga i so’o se vaipanoa i le atunu’u, le Pasefika aeā le lalolagi atoa i le tele o Fa’alapotopotoga Fa’avāomālō sa lotolotoi ai.

O le tu’umālō ai o lenei toa, ua pine fa’amau i lona soifua tautua, le amanaia e le Mālō, o lona sao i tausaga e tele sa ia auauna ai mo le Mālō aeā Fa’alapotopotoga ma Pisinisi Tumā’oti.

I le Sauniga Fa’aleMālō i le Aso Tofi, 30 Aperila 2026, na fata ai e Malu o le Mālō lona pusa maliu, e aofia ai ma le ufita’i o lona pusa maliu i le tagāvai o le Mālō Tuto’atasi o Samoa, e pine fa’amau ai, le mauāluga o le fa’aaloalogia e Samoa, o ona tagatānu’u ma ona Ta’ita’i, o lenei tamāli’i āoga.

Aemaise ai o le tau’ā’aoina atu o le tagāvai i lona ’āiga, e fai ma molimau ola, o le tumau pea o le fa’aaloalogia e Samoa atoa, o le tautua a Gatoloaifa’ana.

I le molimau a le Mālō, na saunoa i ai le afioga i le Sui Palemia, iā Mulipola Anarosa ’Ale – Molio’o e fa’apea;

“O le mau a le atunu’u, e iloga niu o le fīliga, e ui ina tetele le uluniu. E mano fo’i le filiga o lā’au matua o le vao, ae iloga le filiga matua mo fanā, auā folauga o aso tailigia, e fa’apea fo’i i le se’e o tai tafola. E le gape pe o’u, ae tumati’e ma tumātila.

“Ou te taofi, o le tautua lenā a le afioga iā Gatoloaifa’ana. Sa ia tapu’e le soifua o tamafanau a Samoa i le poto salalau. O Gatoloaifa’ana, ua silia i le 50 tausaga na tautua ai i le Mālō, ma o le tele o na tausaga sa galue ai i le Vaega Mā’oti o A’oa’oga. Na amata lana tautua i le Matāgaluega Ā’oga, a’o avea ma faiā’oga i Kolisi Mauāluluga i le 1972.

“O isi tofiga sa tofia ai le afioga iā Gatoloaifa’ana e aofia ai le avea ma:

  • Sui o le Komiti Fa’atonu a le Iunvesite Aoao o Samoa mai le 1998 i le 2005
  • Ta’ita’ifono o le Penisione Fa’apalemene mai le 2000 i le 2012
  • Peresetene o le Komiti Fa’atonu o Ā’oga a le Pasefika mai le 2002 i le 2004
  • Sui o Komisi Su’esu’e ‘Ese’ese mai le 2010 i le 2017
  • Tofia ma Pule Ā’oga, Faiā’oga i le Iunivesite Aoao o Samoa se’ia o’o ina avea ma Konesale o A’oa’oga i le 2012 – 2022.
  • Peresetene Fa’avae o le Iuni o Tagata Faigaluega a Samoa mai le 2014 – 2023
  • Ta’ita’ifono o le Komiti Fa’atonu o Pulega o Tusi Pasi ma Fa’ailoga Tauāloa Samoa mai le 2016 i le 2024
  • Sui o le Komisi o Galuega a le Mālō mai le 2017 i le 2022
  • Sui o le Fono Fa’atafatolu a Samoa

“O se matai tausi ’āiga. O se tasi o poutū o le tautua matavela iā Samoa ma lona Mālō.

“O matāti’a sa ia ausia i le silia ma le 50 tausaga o lana tautua e aofia ai lona sao i le Iunivesite Aoao a Samoa i le ā’oga fa’afaiā’oga, le fa’avaeina o le Iuni o Tagata Faigaluega a Samoa [Samoa Workers Congress], o lona sao i ā’oga a le Pasefika atoa, o lona sao i tagata faigaluega, ma le tele ma le maoa’e o lona sao i le atina’eina o le atunu’u i ona tafa ’ese’ese.

“Mai le 2023, sa fa’ae’eina atu i ai e le tatou Mālō le pine tauāloa mauāluga a Samoa: le Poloā’iga Fa’apa’aga a Samoa’ [Companion of the Order of Samoa] e fa’amau fa’ailogaina ai lona sao i auaunaga uma mo le tauleleia o Samoa, ma le manuia lautele o le atunu’u.

“E fai ai a’u nei ma sui o le tatou Mālō e momoli le agaga fa’afetai tele i le tautua a Gatoloaifa’ana. O lona sao, ua autupulagā, ma ua tau le ’ai, ma e tautala aso. O lona soifua auauna, o se mea’alofa mai le Atua mo Samoa, pe ā fua i le umi o lona soifua sa fītāituga ai mo si o tatou atunu’u.

“Ou te taofi, o loo so’oso’o ma fa’aauau lana tautua e le mamalu o le nofo-a-alo i le tele o galuega a le tatou Mālō, ma fa’atufugaga ’ese’ese o lo’o tautua ai le atunu’u fa’apea totonu o le Pasefika. O le fatu lea o mo’omo’oga o so’o se matua, ina ia fa’aauau le osigā taulaga e le fanau, ma ’aua ne’i mavae le lamepa o le tautua sa o latou mua’i asaina.

“Le pa’ia o ’āiga, paolo ma gafa, aemaise le nofo-a-alo, fa’afetai tele mo nei tausaga e tele sa outou tu’itu’i malofie ai, ma seu i faleva’ai, a’o seu i falemua le afioga ia Gatoloaifa’ana, auā lana tautua i si o tatou atunu’u. Fai lea ma tulu’iga o lo tatou fo’i sao, o lo’o fa’aauau pea mo Samoa ma ona tagata.

“Tau ina ia fa’alototeleina e ala i le fa’amafanafanaga a le Agaga Pa’ia le tamā iā To’omata, le pa’aia i le nofo-a-alo, o ’ āiga, o paolo ma gafa, aemaise i latou o lo’o tagi mai ala. O le fa’amalosi a le afioga a le Atua, tatou te lē fa’anoanoa fa’apei o ē ua leai se fa’amoemoe. Auā o Iesu Keriso o le Ali’i o le Toetu. O lo tatou ala lea i le manuia e fa’avavau.”

O Gatoloaifa’ana na soifua mai i le Aso 05 Me 1947 ae na tu’umālō i le Aso 23 Aperila 2026, o ona tu’āa o Gatoloaifa’ana Pesetā Siaosi Siō ma Fa’asalalau.

O ona uso ma ona tuagane, e i ai;

  • Taule’ale’ausumai Fa’asi’u
  • Tepora Pesetā
  • Pesetā Suapī Erakoa Pesetā
  • Pesetā Noumea Simi
  • Pesetā Olo Siaosi Pesetā
  • Ta’ita’ifono Pesetā
  • Pastor Siaosi Pesetā

O se tinā sa tausiali’i i le afioga iā To’omata Tua Afamasaga, o si a la fanau e aofia ai;

  • O le afioga iā Tea Dr Tepora fa’aipoipo atu iā Fuimaono Asiata Aloali’i Wright, o si a la fanau o Joshua, Jonathan fa’apea ai ma Lesinaolemoana.
  • O le isi o la alo o Lemaina Sesilia ma na maliu i le tausaga e 1982.
  • O le afioga iā Galumalemana Muāgututi’a Kolisiosamoa fa’aipoipo atu iā Zoe Afamasaga Frost ma si a la fanau o Ryan, Micah ma Saylor.
  • O le afioga iā Galumalemana Noumea Loretta fa’aipoipo atu iā Ti’a Va’a Teueli ma si a la fanau o Jeremiah, Reinhardt, Tilianamua, Elim ma Myles.
  • O Asiata Fa’amatane fa’aipoipo atu iā Lemau Afamasaga ma si o latou alo ua maliu fo’i o Emmanuel.
  • Fa’apea ai ma Siaosi fa’aipoipo atu iā Angeleque Afamasaga maua ai si a la fanau o Ayden ma Taylen.

O ona Toe Sauniga Fa’alemālō na faia lea i le Maota o le Mafutaga a Tinā a le E.F.K.S. i Papauta.

Tusia e: Pesetā Tusiga Taofiga

ATA: Savali Newspaper.